Sleutel tot Inzicht — Wat de Boeddha werkelijk onderwees

De drie algemene stadia in inzicht meditatie

Inleiding

In inzicht meditatie zijn er altijd drie belangrijke stadia die elkaar stapsgewijs opvolgen en tot begrip oftewel wijsheid leiden. Het is aandacht schenken → zien → begrijpen. Of je nu mediteert op de ademhaling, op gevoelens, de staat van de geest of wat dan ook, deze aspecten vormen altijd de essentiële stadia in de ontwikkeling van inzicht.

Aandacht schenken

In het eerste stadium dien je niets anders te doen dan louter aandacht (āvajjana) te schenken aan zien, aan horen, aan gedachten etc. In het zien is er slechts zien, in het horen is er slechts horen etc., zonder allerlei associaties. Het is een kwestie van gewoon accepteren wat er is (maar niet in de zin van onderwerping), accepteren wat je waarneemt en geen weerstand bieden. Dit heeft als effect dat de stroom van willekeurige gedachten, associaties met ideeën en de innerlijke stem (vacīsaṅkhāra) onder controle wordt gehouden. Vanwege vastgeroeste patronen moet je vastberaden zijn in het oefenen, om deze afdwalingen in het begin meer dan een paar seconden onder controle te krijgen. Het kan en het zal spoedig zegenrijk blijken.

Zien

Het tweede stadium van meditatie treedt op wanneer je waakzaam bent geworden ten aanzien van een van de zes zintuigen. Het bestaat uit de respectievelijke zintuigbasis en het zintuigobject dat erbij betrokken is (āyatana), terwijl je nota neemt van elke band/keten (kāmaguṇa) van aantrekkingskracht of afkeer (anurodhapaṭivirodha) die de onverlichte geest kan bezwaren. Gewaarzijn (vijānana) van deze toestanden is het doel in dit stadium. Echter, voordat gewaarzijn ontwikkeld kan worden moet het object eerst gezien (passati) worden. Dit is gelijk aan het ontdekken. De training in aandacht is leven in het moment waarbij alle oude dingen die eerder vergaard zijn (upadhi) overboord worden gegooid en zodoende het nieuwe kan worden ontdekt. Daarom is boeddhisme een ontdekkingstocht.

Begrijpen

Ten derde dien je de ketenen en banden (kāmaguṇa) die ontstaan door de zes inwendige en uitwendige zintuigsferen (saḷāyatana) te leren kennen en duidelijk te begrijpen (sampajañña), op te merken hoe ze ontstaan, hoe ze zich manifesteren en dan weer verdwijnen. Contemplatie zal je in dit stadium onthullen hoe ze op een natuurlijke wijze losgelaten worden en hoe je voortaan kunt voorkomen dat ze opnieuw ontstaan. Deze weg leidt tot overwinning van Het zelf en beheersing over het leven.

Wat is boeddhisme en wat is het niet?

• Boeddhisme is noch een metafysisch pad noch een ritualistisch pad.
• Het is noch twijfelachtig noch dogmatisch.
• Het is noch een eeuwigdurend-isme noch nihilisme.
• Het is noch zelfkastijding noch zelfzuchtige toegeeflijkheid.
• Het is niet een pad van ontkenning, maar van erkenning.
• Het is noch pessimistisch noch optimistisch, maar realistisch.
• Het is noch absoluut dit-werelds noch ander-werelds.
• Het is niet extravert maar introvert.
• Het is geen weg van uitersten, maar een weg van het midden (majjhimā paṭipadā).
• Het is niet god-gericht maar mens-gericht.
• Het is geen verzinsel maar een ontdekking.
• Het is niet een pad van afhankelijkheid, maar van onafhankelijkheid.
• Het is niet een pad van conditionering, maar van het vrij zijn van conditionering.
• Het is niet een pad van een ander overwinnen, maar van zelfoverwinning.
• Het is een uniek pad naar verlichting!

Dit is wat de Prachtige Mens (acchariyamanussa) onderwijst.

Wie was de Boeddha?

Was de Boeddha een god of een mens? Was hij misschien een gezant die door een goddelijk wezen was gestuurd om een boodschap te verkondigen? Is 'Boeddha' een naam of een titel voor een bepaald soort persoon?

Ontdek het allemaal op De Boeddha — Wie was de Boeddha?

Mentale stabiliteit

Het leven is dynamisch en daarom vol veranderingen (vipariṇāma). Als we mentaal vastgrijpen (upādāya) kunnen we niet meeveranderen op de stroom van het leven dat altijd dynamisch is. Dan zijn we kwetsbaar (yathākāmakaraṇīya).

De gewone mensen hebben de neiging verstoord te raken bij de veranderende wisselvalligheden van het leven. Wanneer er iets verkeerd gaat, zijn ze terneergeslagen, depressief. Wanneer het goed gaat, zijn ze opgetogen. Maar de wijzen zijn onverstoorbaar (aneñja), wat er ook gebeurt.

Er is geen enkele toestand die de geest van de arahat kan doen wankelen; geen enkele toestand die hem verstoord (iñjita) of in beslag neemt. De arahat heeft afgerekend met alle begeerten en grijpt zich nergens in de wereld aan vast, zowel extern als intern. Hij is mentaal volkomen onafhankelijk (anissita). Daarom kan hij werkelijk vrij zijn van alles wat er zich voordoet. Dit is zo, omdat hij het ongeconditioneerde (asaṅkhata) heeft bereikt, de grote taak waar alle mensen uiteindelijk voor staan (katam karniyam). Alle mensen hebben dit potentieel in zich. Wat ervoor nodig is, is het in praktijk brengen (paṭipatti) van de ware Leer.

In vers Dhp081 van de Dhammapada wordt de arahat vergeleken met een grote rots die opgewassen is tegen de hardste windstoten.

In A08-006 legt de Boeddha het bijzondere onderscheid hieromtrent uit tussen de geïnstrueerde (sutavā) edele discipel (ariyasāvaka) en de niet-geïnstrueerde (assutavā) gewone mens (puthujjana).