Neerzitten en dagelijkse activiteiten

Meditatie behelst het aandachtig zijn zowel gedurende de 'zittende meditatie' als 'tijdens welke gelegenheid dan ook' oftewel gedurende de gewoonlijke activiteiten tijdens het dagelijks leven. Je zou het de 'basistraining' en de 'praktijktraining' kunnen noemen. De basistraining kan je zien als iemand die naar school gaat om zich te bekwamen in bepaalde vakken. De praktijktraining kan gezien worden als het dagelijkse leven, het speelveld waar het geleerde in praktijk wordt gebracht en verder dor ervaring wordt uitgediept. In de toespraken geeft de Boeddha dan ook een onderscheid aan.

Onderstaande citaten tref je allebei aan in bijvoorbeeld M118. Het eerste in D22.

Basistraining

In het volgende voorbeeld duidt de Boeddha expliciet op de zittende meditatie ('zit een monnik neer') hetgeen de basistraining is voor het optimaliseren van gewaarzijn (vijānana) in het algemeen. De meditatie op de ademhaling is erg belangrijk, zeker voor beginners. Het object van meditatie kan echter verschillend zijn.

Deze basis leggen in je meditatiekamertje is erg gunstig omdat je dan niet afgeleid bent door diverse dingen. Je kunt ook ergens fijn op een rustige plek in de natuur gaan zitten en bijvoorbeeld een van de onderwerpen van de Dhamma overdenken zoals de vijf groepen van hechten (pañcupādānakkhandhā) of een van de andere onderwerpen van de Dhamma (zie dhammānupassanā). Wanneer deze kennis, wat in het begin nog conceptueel (anubodhañāṇa) is, gestaag door eigen ervaring (veditabba) in je hart tot ontwikkeling komt, zal het je hele leven van onschatbare waarde zijn. Wie de ware Dhamma echt beoefent zal ervaren dat er zich vaak een verborgen schat openbaart die voorheen niet werd gezien. De echte beoefenaar van de Dhamma zal van tijd tot tijd vlagen van geluk ervaren. Zomaar, spontaan, zonder dat je daar 'iets voor nodig hebt'. Het zijn de gevolgen of vruchten (phala) van het pad dat je praktiseert.

Praktijktraining

Hier ondersteunt de basistraining het helder totaal gewaarzijn (sampajañña) tijdens de dagelijkse activiteiten (de praktijktraining) in algemene zin. Tijdens de 'praktijktraining' kunnen dankzij de 'basistraining' waarnemingen, gevoelens, de staat van de geest, mentale objecten etc. dieper en duidelijker beschouwd worden.

In het volgende voorbeeld verwijst de Boeddha expliciet naar de dagelijkse activiteiten ('tijdens welke gelegenheid dan ook'). (Dit is een voorbeeld, de tekst in de sutta's kan ook verschillen.)

Hierbij train je jezelf om waakzaam (appamāda) te zijn tijdens alle activiteiten. Het waakzaam zijn m.b.t. wat door de poorten van de zintuigen komt, is erg belangrijk. Houdt het eerst eenvoudig bij het weten, het begrijpen van wat je doet (je bewegingen, posities van het lichaam (kāyānupassanā)). Een andere keer neem je jezelf voor om een tijdje specifiek goed naar je gevoelens te kijken die onder bepaalde omstandigheden opkomen (vedanānupassanā), en weer een andere keer kies je de staat van de geest als meditatie object (cittānupassanā). Als je niet een specifiek object hebt gekozen, neem jezelf dan voor om zo vaak mogelijk de zintuigen te bewaken. Langzaamaan zul je steeds beter gaan begrijpen wat het is wanneer je daar steeds aan toegeeft. Neem dit niet op alsof niets mag.

Zo kun je langzaamaan de diverse objecten afzonderlijk en gestaag wat langere periode achtereen beoefenen. Uiteindelijk wordt het een leefwijze en een goede gewoonte, een 'pathway' en zullen deze oefeningen in elkaar overgaan, zich met elkaar versmelten. Dwing jezelf nergens toe maar oefen wel. Als je de middenweg (majjhimā paṭipadā) in acht houdt, zullen alle belangrijke objecten van meditatie zich ongedwongen en op natuurlijke wijze ontwikkelen. Het hart dat de Dhamma ziet (passati), brengt een onbeschrijfelijk geluk voort. Aho sukhaṁ!

Je kunt ook heel eenvoudig beginnen

Bovengenoemde zijn onderwerpen van de satipatthana training. Hier kun je op een heel eenvoudige manier naar toewerken. Want ik heb een eenvoudige manier voor je beschreven die je langzaam op het spoor zet van deze satipatthana training. Het document heet: De perfecte wandelmeditatie.

Zo zie je dat de 'basistraining' dus niet alleen op een kussentje zitten is. Deze twee aspecten moeten we niet als twee afzonderlijke delen van onze meditatie beschouwen. Ze moeten met elkaar verweven worden zodat ze elkaar aanvullen en we meditatief in het leven kunnen staan.