De drie algemene stadia in inzicht meditatie

Inleiding

In inzicht meditatie zijn er altijd drie belangrijke stadia die elkaar stapsgewijs opvolgen en tot begrip oftewel wijsheid leiden. Het is aandacht schenken → zien → begrijpen. Of je nu mediteert op de ademhaling, op gevoelens, de staat van de geest of wat dan ook, deze aspecten vormen altijd de essentiële stadia in de ontwikkeling van inzicht.

Aandacht schenken

In het eerste stadium dien je niets anders te doen dan louter aandacht (āvajjana) te schenken aan zien, aan horen, aan gedachten etc. In het zien is er slechts zien, in het horen is er slechts horen etc., zonder allerlei associaties. Het is een kwestie van gewoon accepteren wat er is (maar niet in de zin van onderwerping), accepteren wat je waarneemt en geen weerstand bieden. Dit heeft als effect dat de stroom van willekeurige gedachten, associaties met ideeën en de innerlijke stem (vacīsaṅkhāra) onder controle wordt gehouden. Vanwege vastgeroeste patronen moet je vastberaden zijn in het oefenen, om deze afdwalingen in het begin meer dan een paar seconden onder controle te krijgen. Het kan en het zal spoedig zegenrijk blijken.

Zien

Het tweede stadium van meditatie treedt op wanneer je waakzaam bent geworden ten aanzien van een van de zes zintuigen. Het bestaat uit de respectievelijke zintuigbasis en het zintuigobject dat erbij betrokken is (āyatana), terwijl je nota neemt van elke band/keten (kāmaguṇa) van aantrekkingskracht of afkeer (anurodhapaṭivirodha) die de onverlichte geest kan bezwaren. Gewaarzijn (vijānana) van deze toestanden is het doel in dit stadium. Echter, voordat gewaarzijn ontwikkeld kan worden moet het object eerst gezien (passati) worden. Dit is gelijk aan het ontdekken. De training in aandacht is leven in het moment waarbij alle oude dingen die eerder vergaard zijn (upadhi) overboord worden gegooid en zodoende het nieuwe kan worden ontdekt. Daarom is boeddhisme een ontdekkingstocht.

Begrijpen

Ten derde dien je de ketenen en banden (kāmaguṇa) die ontstaan door de zes inwendige en uitwendige zintuigsferen (saḷāyatana) te leren kennen en duidelijk te begrijpen (sampajañña), op te merken hoe ze ontstaan, hoe ze zich manifesteren en dan weer verdwijnen. Contemplatie zal je in dit stadium onthullen hoe ze op een natuurlijke wijze losgelaten worden en hoe je voortaan kunt voorkomen dat ze opnieuw ontstaan. Deze weg leidt tot overwinning van Het zelf en beheersing over het leven.

Eindnoten

^[1] Voor een belangrijke uitleg wat de Boeddha hier bedoelt, zie saññāvedayitanirodha.