Onverstoorbaarheid

Aneñja

aneñja

'Onverstoorbaarheid'; 'onwankelbaarheid'.

Dit is een technische term voor specifieke meditatieve verworvenheden (de bereikte jhāna's). Dit impliceert een zeer hoge mate van mentale stabiliteit, vandaar 'onverstoorbaarheid'. Over welke jhāna's het precies gaat, daar wil nog weleens een misverstand over bestaan hetgeen we hier zullen toelichten.

De term aneñja verwijst naar de onstoffelijke sfeer (arūpāvacara, zie hiervoor avacara).

Echter, in M105.12-14 en in M106.6-9 wordt de sfeer van niets-heid (akiñcaññayatana) (jhāna 7) en de sfeer van noch waarnemen noch niet waarnemen (nevasaññānāsaññāyatana), (jhāna 8) door de Boeddha aangeduid als 'het onverstoorbare' (omdat deze daar apart als zodanig behandeld worden), en niet de gehele onstoffelijke sfeer (jhāna 5-8). Uit de eindnoten blijkt dat MA echter weer wel naar de gehele onstoffelijke sfeer (jhāna 5-8) verwijst als 'het onverstoorbare'. Hierbij dient rekening gehouden te worden dat de commentatoren het niet altijd bij het rechte eind hebben.

Deze verwarring zou de volgende reden kunnen hebben:

In de sutta's worden de jhāna's vaak standaard als een viervoudige divisie behandeld omdat de jhāna's 5-8 zeer subtiel zijn. In de Abhidhamma echter, wordt gewoonlijk een vijfvoudige in plaats van een viervoudige divisie van de meditatieve verdiepingen (jhāna's) gebruikt. Dit betekent in het geval van de viervoudige divisie, dat de vier verdiepingen van de onstoffelijke sfeer (jhāna 5-8), strikt gesproken, nog steeds tot de 4e jhāna behoren.

Dat de Boeddha in M105 en M106 de hoogste jhāna's (7 en 8) van de onstoffelijke sfeer als onverstoorbaar (aneñja) aanduidt en niet de laagste van die sfeer (5 en 6), is logisch, want het zijn de hoogste jhāna's die grenzen aan Nibbana. Hoe hoger in de lijst, hoe hoger de mentale stabiliteit.

Al met al komt het advies van de Boeddha erop neer, om de jhāna's te gebruiken als ondersteuning, ze vervolgens allemaal te laten varen en gewoon voor Nibbana te gaan.

Extra aanbevelingen